Prawo do zachowku – adwokat w Legnicy
Zdarza się, że rodzic za życia przepisuje cały majątek jednemu dziecku albo w testamencie pomija najbliższych. Prawo nie pozostawia takich osób bez ochrony. Instytucja zachowku pozwala najbliższym członkom rodziny domagać się określonej sumy pieniężnej, nawet jeśli formalnie nie odziedziczyli nic. Doradzam zarówno osobom pominiętym, które chcą odzyskać należną część, jak i tym, od których żąda się zapłaty zachowku.
Na czym polega zachowek
Zachowek to roszczenie pieniężne, a nie prawo do konkretnych przedmiotów ze spadku. Uprawniony nie żąda „połowy domu”, lecz sumy odpowiadającej ułamkowi wartości tego, co przypadłoby mu przy dziedziczeniu ustawowym. Zabezpiecza to interesy najbliższej rodziny przed całkowitym pominięciem, jednocześnie pozostawiając spadkodawcy swobodę rozporządzania majątkiem.
Komu przysługuje zachowek
Prawo do zachowku mają wyłącznie osoby, które dziedziczyłyby po zmarłym z ustawy, a które zostały pominięte albo otrzymały mniej, niż wynosi ich zachowek. Kodeks cywilny wskazuje trzy grupy:
- zstępni, czyli dzieci, a jeśli one nie żyją, także wnuki i dalsi potomkowie;
- małżonek zmarłego;
- rodzice spadkodawcy, ale tylko wtedy, gdy w danej sytuacji byliby powołani do dziedziczenia.
Zachowek nie przysługuje natomiast rodzeństwu, dalszym krewnym ani osobom spoza kręgu ustawowych spadkobierców. Nie należy się również temu, kto został wydziedziczony, uznany za niegodnego dziedziczenia, odrzucił spadek albo zawarł ze spadkodawcą umowę o zrzeczeniu się dziedziczenia lub zachowku.
Ile wynosi zachowek
Wysokość zależy od sytuacji osoby uprawnionej. Co do zasady zachowek odpowiada połowie wartości udziału, który przypadłby przy dziedziczeniu ustawowym. Jeżeli jednak uprawniony jest małoletni albo trwale niezdolny do pracy, przysługuje mu dwie trzecie tego udziału. Wyższa stawka chroni osoby, które ze względu na wiek lub stan zdrowia są w trudniejszej sytuacji życiowej.
Jak oblicza się należną kwotę
Ustalenie kwoty zachowku bywa najtrudniejszym elementem sprawy, ponieważ podstawą obliczeń nie jest wyłącznie to, co pozostało po śmierci. Punktem wyjścia jest czysta wartość spadku, czyli aktywa pomniejszone o długi, bez zapisów zwykłych i poleceń. Do czystej wartości spadku dolicza się bowiem darowizny i zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę, a także majątek wniesiony do fundacji rodzinnej. Dzięki temu nie można obejść prawa do zachowku, rozdając majątek jeszcze przed śmiercią. Ustalam skład i wartość majątku, sprawdzam, które darowizny podlegają doliczeniu, i wyliczam realną kwotę, o którą warto wystąpić.
Reforma z 22 maja 2023 roku, o której trzeba wiedzieć
Nowelizacja Kodeksu cywilnego wprowadziła rozwiązania, które zmieniły strategię prowadzenia tych spraw po obu stronach sporu.
Osoba zobowiązana do zapłaty może dziś żądać odroczenia terminu płatności, rozłożenia zachowku na raty (co do zasady na okres nieprzekraczający łącznie pięciu lat), a w wyjątkowych sytuacjach nawet obniżenia należnej kwoty. Sąd bierze pod uwagę położenie majątkowe i osobiste obu stron. Ma to chronić na przykład dziecko mieszkające w odziedziczonym domu przed koniecznością jego sprzedaży, aby spłacić rodzeństwo.
Ustawodawca potwierdził też wprost możliwość zawarcia umowy o zrzeczeniu się prawa do zachowku. Pozwala ona uporządkować sprawy rodzinne jeszcze za życia spadkodawcy i uniknąć przyszłych konfliktów.
Do kiedy można dochodzić zachowku
Roszczenie o zachowek przedawnia się z upływem pięciu lat. Wobec spadkobiercy termin liczy się zwykle od ogłoszenia testamentu, a wobec osoby obdarowanej od otwarcia spadku. Po upływie tego okresu druga strona może uchylić się od zapłaty, dlatego zwlekanie bywa kosztowne. Jeżeli nie masz pewności, czy Twoje roszczenie jest jeszcze aktualne, sprawdzę to na podstawie dat w Twojej sprawie.
Wydziedziczenie – kiedy pozbawia zachowku
Spadkodawca może pozbawić najbliższego prawa do zachowku, ale tylko w ściśle określonych przypadkach i wyłącznie w testamencie, z podaniem przyczyny. Chodzi wyłącznie o trzy sytuacje: uporczywe postępowanie wbrew woli spadkodawcy w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, dopuszczenie się wobec spadkodawcy lub bliskiej mu osoby umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci, a także uporczywe niedopełnianie wobec spadkodawcy obowiązków rodzinnych. Wydziedziczenie nie jest możliwe, jeżeli spadkodawca przebaczył. Skuteczność wydziedziczenia często bywa przedmiotem sporu, ponieważ podana przyczyna musi być prawdziwa i rzeczywiście istnieć. Pomagam zarówno kwestionować bezpodstawne wydziedziczenie, jak i bronić jego zasadności.
Jak Ci pomogę
Reprezentuję obie strony sporu o zachowek. Osobom pominiętym pomagam ustalić i udowodnić wysokość roszczenia, prowadzę negocjacje i kieruję sprawę do sądu, gdy porozumienie zawodzi. Osobom, od których żąda się zapłaty, doradzam, jak zgodnie z prawem obniżyć obciążenie, rozłożyć je na raty lub podważyć zawyżone żądania. W wielu przypadkach udaje się zakończyć sprawę ugodą, co oszczędza czas, pieniądze i relacje rodzinne.